ISTAR (HALI-KİLİM DOKUMA TEZGAHI)


Ketenli Köyü Halı kilim dokuma ıstarı, Ahşap

Dokuma sırasında çözgü tellerinin birbirlerine paralel hâlde gerginliğini oluşturmak, bu çözgülerin gruplar hâlinde hareket etmesini sağlamak ve açılan ağızlıktan atkı ipliklerinin geçirmek için çeşitli dokuma türlerinde, birbirinden çok farklı araç, gereç ve tezgâh kullanılmıştır. Geleneksel dokumalar yapıldıkları tezgâhlara göre incelenirse; kirkitli, mekikli ve özel yapıda yapılmış dokumalar olduğu görülür. Kirkitli dokumalar; halı, kilim, cicim, sumak, zili olmak üzere kirkitle atkılarının sıkıştırıldığı dokumalardır. Anadolu’daki kirkitli dokumalar, ıstar/mazman, sarma, germe, üçayak/kondugöçtü tezgâhlarda dokunmaktadır. “Istar Tezgâhı, kolay taşınabilir olması ve pratik kurulumunun yapılması açısından göçebe yaşamına uygun, göç sırasında her yere kurulabilecek basit bir dokuma tezgâhıdır”. Anadolu’da halk arasında bu tezgâhlara “Istar” ya da “Istar Tezgâh” adı verilmektedir. Istar tezgâhı, göçebe Anadolu insanı için temel eşyalarından biridir. Yan ağaçlar duvara dayalı ya da toprağa gömülür. Belirli uzunluktaki çözgülerin gerginliği alt leventin (bazı) sabitleştirilip üst leventin burgu ağacı ile döndürülüp istenilen gerginlik elde edildiğinde, yan ağaçlardaki dişlere iple bağlanarak sağlanır. Dokuma ağızlığı, çubukla çaprazlanan çözgülerin gücülenmesi ile açtırılır. Dokuma ilerledikçe üstteki burgu ağacı gevşetilip dokuma alt levente sarılır .